Ik heb het hier wel eens eerder gemeld: alles van de oude weblogs - Bob Dylan in Nederland, de Bob Dylan aantekeningen, etc. - is weg, foetsie, verdwenen & niet meer terug te halen. Maar... ergens onder in een la vond ik een oude externe harde schijf, formaat koelkast met daarop nog een aantal stukken waarvan ik bij god niet meer weet of ik ze ooit voor een weblog of een boek of nog iets compleet anders schreef. Het leek me aardig om één van die oude stukken hier te plaatsen, een stuk over Fourth Time Around dat ik schreef in de zomer van 2008. Het is (flink) gedateerd.
Met uitzondering van hier & daar een spelling-dingetje heb ik niks aan het stuk veranderd. Eén aanvulling: ik denk nu véél positiever over The Beatles....
I - 14 februari 1966
Ergens tegen het eind van het album Blonde on blonde, tussen de aandacht eisende meesterwerken als Visions of Johanna, Stuck inside of Mobile with the Memphis blues again en Sad eyed lady of the lowlands, tussen de bekend in het oor klinkende singles Rainy day women # 12 & 35, I want you en Just like a woman, tussen al dat muzikale geweld houdt 4th time around zich schuil, een makkelijk over het hoofd te zien rustpunt.
4th time around – of moet het Fourth time around zijn zoals in Lyrics 1962 – 1985 staat - werd in de middag van 14 februari 1966 opgenomen in Columbia music row studios in Nashville.
Achttien takes, waarvan twee compleet, voor de versie die op Blonde on blonde zou verschijnen op de band stond. Over welke muzikant wat speelt tijdens de sessies voor Blonde on blonde lijken de ‘dylanologen’ het maar niet eens te kunnen worden. De opnamesessie voor 4th time around is geen uitzondering. Ik houd het op Bob Dylan (zang, acoustische gitaar en mondharmonica), Kenny Buttrey (drums), Wayne Moss (Spaanse gitaar), Joe South (bas), Charlie McCoy (Spaanse gitaar) en Al Kooper (orgel).
Wie Blonde on blonde op cd afspeelt om naar 4th time around te luisteren, zal het orgel niet horen, hoe kan dat?
Nu wordt het ingewikkeld. Blonde on blonde is opgenomen met 4 track. Dit betekent dat gezien de hoeveelheid op te nemen instrumenten (plus zang), meerdere instrumenten op één track opgenomen moesten worden. Tijdens de opname van 4th time around zijn het orgel en de drums op één track opgenomen.
Na de opname blijkt het geluid van het orgel de drums uit de mix te verdringen. Een oplossing zou kunnen zijn om het volume van de drums in de mix harder te zetten, ware het niet dat, zoals boven reeds gemeld, de drums en het orgel op één track zijn opgenomen. Als het volume van de drums harder wordt gezet, zal het volume van het orgel ook toenemen, waardoor het probleem blijft.
Er wordt besloten om het orgel uit de mix te halen. Hierdoor verdwijnt echter ook de drumpartij uit 4th time around. De nieuwe drumtrack werd op 16 juni 1966 door Kenny Buttrey in Nashville opgenomen.
Nou wordt het interessant. De afgekeurde versie met orgel (en de eerste drumpartij) van 4th time around verscheen om onduidelijke redenen op vroege stereopersingen van Blonde on blonde en op de Franse en Canadese monopersingen.
De versie zonder orgel (en met de op 16 juni 1966 opgenomen drumpartij) verscheen op de monopersingen, latere stereopersingen en cd-versies van Blonde on blonde. [1]
De versie met orgel is een bak geluid waarin de melodie en Dylans stem verdrinken, de versie zonder orgel is een prachtige song, een verborgen schoonheid, weggestopt ergens tegen het eind van Blonde on blonde. 4th time around is – net als Temporary like Achilles – een rustpunt op Blonde on blonde.
4th time around wordt vaak geïnterpreteerd als een song over een driehoeksverhouding - een man gevangen tussen twee vrouwen – maar het is volgens mij veel meer een moodpiece, een ‘gemoedsstuk’. Natuurlijk zit het verhaal van de driehoeksverhouding in 4th time around, maar dat is niet wat de song interessant maakt.
In 4th time around wordt de werkelijkheid anders voorgesteld. Let wel, ‘anders’ voor de luisteraar, niet voor de auteur. Neem de eerste vijf regels:
When she said,
‘Don’t waste your words, they’re just lies,’
I cried she was deaf.
And she worked on my face until breaking my eyes,
The said, ‘What else you got left?’
Het is niet moeilijk om hier een letterlijke hervertelling – of interpretatie – van te geven, maar dat heeft geen waarde, het zal alleen maar afbreuk doen aan de schoonheid van de song. Veel belangrijker nog dan wat Dylan zingt in een ‘gemoedsstuk’ als 4th time around, is hoe Dylan het zingt. De eerste vijf regels zoals boven weergegeven is, is de manier waarop ze in Lyrics 1962 – 1985 staan. Maar zo zingt Dylan deze regels niet, hij zingt de regels als volgt, waarbij ik de woorden waar Dylan nadruk op legt, vet heb weergegeven:
When
she said, ‘Don’t waste
your words, they’re just lies,’
I cried she was deaf.
Hey she worked on my face
until breaking my eyes,
An’ sayin’, ‘What else you got left?’
Natuurlijk worden de accenten mede bepaald door de driekwartsmaat waarin de song is geschreven, de accenten liggen bijna allemaal op de eerste tel van de maat. Maar Dylan zou Dylan niet zijn als hij zich niet zou onttrekken aan het ‘opgelegde’ ritme – de accenten op de eerste tel.
In de regel Hey she worked on my face legt Dylan de accenten net naast de eerste tel, zodat hij toch de nadruk weet te leggen op de belangrijkste woorden van de regel, worked en face.
Het zijn dit soort details – het verschuiven van de accenten zodat de belangrijkste woorden in een regel naar voren komen - die Dylan tot een groot zanger maken. Dit soort kleine Dylaneske details in de manier van zingen maakt de Columbia reclameslogan uit de jaren zestig – Nobody sings Dylan like Dylan – tot een waarheid als een koe.
II – de vierde keer dat de vogel is gevlogen
Dylan schreef 4th time around in februari 1966 [2] twee maanden na de release van het album Rubber soul van The Beatles met daarop het nummer Norwegian wood (this bird has flown). De overeenkomsten in melodie tussen Norwegian wood (this bird has flown) en 4th time around dreven John Lennon tot paranoia. Was Dylans 4th time around bedoeld als compliment of als ironische belediging?
Ook Lennon moet gehoord hebben dat Norwegian wood (this bird has flown) – an sich een goede song – zich verhoudt tot 4th time around als een kindertekening tot een Picasso. Daar waar Norwegian wood (this bird has flown) na enkele draaibeurten al begint te vervelen, wint 4th time around met iedere draaibeurt alleen maar kracht. Vergelijk alleen al de eerste paar regels tekst van Norwegian wood (this bird has flown) met de eerste paar regels tekst van 4th time around zoals hierboven weergegeven en het kwaliteitsverschil is duidelijk:
I once had a girl,
or should I say she once had me.
She showed me her room,
Isn’t it good?
Norwegian wood.
Daar waar de tekst van 4th time around werkt als ‘gemoedsstuk’, is de tekst van Norwegian wood (this bird has flown) niet meer dan een ‘versje’ dat na één keer luisteren al haar geheimen prijs geeft. 4th time around is op de lange termijn een veel betere song dan Norwegian wood (this bird has flown).
Dat neemt niet weg dat het op z’n zachtst gezegd niet collegiaal van Dylan is om zo kort na de release van Norwegian wood (this bird has flown) de melodie te ‘lenen’ om er een betere song van te maken. Het getuigt van arrogantie dat Dylan dit toch heeft gedaan.
De titel 4th time around suggereert dat de vork toch anders in de steel zit, dat er sprake is van een sneeuwbaleffect, dat dit song nummer vier is in een wederzijdse beïnvloeding tussen the Beatles / John Lennon en Bob Dylan. En van wederzijdse beïnvloeding is zeker sprake.
Twee voorbeelden. 1. John Lennon beïnvloed door Bob Dylan: I’m a loser (1964). John Lennon over I’m a loser: Yeah, that’s me in my Dylan period, ‘cos that’s got the word ‘clown’ in it. I always objected to the word ‘clown’ but Dylan had used it so I thought it was alright and it rhymed with whatever I was doing. [3] 2. Dylans I wanna be your lover (1965) [4] is zonder enige twijfel een (hilarische) parodie op I wanna be your man van the Beatles.
Dylan over the Beatles tijdens een telefonisch interview met Max Jones in 1965:
Max Jones: What do you think of the Beatles as artists and people?
Bob Dylan: Oh, I think they’re the best. They’re artists and they’re people. [5]
En tijdens een persconferentie in Austin, Texas in september 1965:
Journalist: Have the Beatles have any influence on your work?
Dylan: Well, they haven’t influenced the songs or sound. I don’t know what other kind of influence they might have. They haven’t influenced the songs or the sound. [6]
Nog geen maand na de persconferentie in Austin nam Dylan I wanna be your lover op. Er is geen twijfel over mogelijk dat hij de song schreef (en opnam) met I wanna be your man van the Beatles in zijn achterhoofd.
De titel 4th time around dekt niet de lading van de inhoud van de song. De titel is gekozen, zo stel ik mij voor, vanwege de herhalende wederzijdse beïnvloeding tussen the Beatles en Dylan. In de woorden van Beatle George Harrison:
To my mind, it was about how John and Paul, from listening to Bob’s early stuff, had written Norwegian Wood. Judging from the title, it seemed as though Bob had listened to that and wrote the same basic song again, calling it 4th Time Around. The title suggests that the same basic tune kept bouncing around over and over again. [7]
Niks arrogantie, zoals eerder gesuggereerd, maar een spel, een grap. Een grap die een niet begrijpende John Lennon tot paranoia dreef.
III - Play fuckin’ stoned!
Tijd voor een bekentenis. Toen ik, ergens eind jaren tachtig, Blonde on blonde voor het eerst hoorde, was het een tegenvaller. Ik had te vaak gelezen dat Blonde on blonde één van Dylans beste, zo niet Dylans beste album is. De verwachtingen waren te hoog gespannen om de klasse van Blonde on blonde te kunnen horen, laat staan dat de schoonheid van 4th time around mij opviel. Zoals ik eerder schreef, de song ligt verborgen.
Het duurde tot 12 oktober 1998 voor mijn oren opengingen. Die dag verscheen de dubbel-cd The Bootleg series volume 4 [8] met daarom het concert van 17 mei 1966 opgenomen in de Free Trade Hall in Manchester.
Op de dag van de release rende ik naar de platenwinkel om de dubbel-cd aan te schaffen. Dit was het concert waar Dylan werd uitgescholden voor Judas waarop hij reageerde met I don’t believe you, you’re a liar om zich vervolgens tot de band te richten en na een Play fuckin’ loud de meest harde, schedelsplijtende versie van Like a rolling stone over het publiek uit te storten. Aldus de mythe. Dat moest ik horen.
Voor het zover was, was er eerst nog de eerste cd met daarop het deel van het concert van voor de pauze. Dylan alleen met een gitaar, een mondharmonica en een stem zo ongelooflijk stroperig en intens geworden door wat hij dan ook maar gerookt, geslikt of gesnoven mocht hebben, zo mooi dat het bijna pijn doet.
Toen gebeurde het. De eerste cd, tweede track. Beng! Er slaat iemand met een sloophamer tegen mijn voorhoofd, ik hóór het.
12 oktober 1998, ergens in de middag, 4th time around, Manchester Free Trade Hall, 17 mei 1966, tranen biggelen over mijn wangen en ik weet niet meer of het nou 1998 of 1966 is. De wereld is weg, alleen geluid, een stem.
Hoeveel wereld past er in iets onder de vierenhalve minuut? Stemmen, een enkele aanslag op de gitaar. Mondharmonica. De druipende stem:
And she said “Don’t be cute”
So I forced my hands in my pockets
And felt with my thumbs
And gallantly handed her my very last piece of gum
Het zoeter klinkende laatste vers, tot die laatste handvol regels
And I
I never took much
I never asked for your crutch
Now don’t ask
For mine.
De song is rond, terug bij het begin, de mondharmonica. Beschaafd applaus.
Applaus van een publiek dat 4th time around nog nooit eerder heeft gehoord. Blonde on blonde lag nog niet in de winkels. In de stilte, in het beschaafde applaus hoor je het publiek denken, zong hij echt crutch?
Hij zong het echt.
Die dag, 12 oktober 1998, ben ik niet toegekomen aan de tweede cd van The Bootleg series volume 4. Zo werd ik opgezogen, in beslag genomen door de eerste cd in het algemeen en 4th time around in het bijzonder.
IV – Twee jaar later, bijna dan
Twee jaar na de release van The Bootleg series volume 4, op 27 september 2000 gaf Dylan een concert in sportpaleis Ahoy’ te Rotterdam. Ik zit op stoel 9, rij 24. De man naast mij steekt de ene camel met de andere aan en praat tussen het trekken aan zijn sigaret over de vele Dylanconcerten die hij heeft bijgewoond. Uitdraaien van tracklists van voorgaande concerten worden doorgenomen en vergeleken met wat Dylan vanavond speelt.
Na Like a rolling stone moet Forever young komen, hij wijst het aan op zijn stapeltje papieren.
Tijdens het wegsterven van het applaus slaat Dylan andere akkoorden aan op zijn gitaar, in een driekwartsmaat.
Al het bloed trekt uit het gezicht van mijn camelrokende buurman, hij spuugt met alle lucht uit zijn longen ‘motherfucker’ richting podium en beent weg.
Dan begint Dylan te zingen:
When she said,
‘Don’t waste your words, they’re just lies,’
I cried she was deaf.
Ik zit te schudden op mijn stoeltje. De oerkreet van mijn buurman, de schoonheid van 4th time around.
Dylan moet de verwensing gehoord hebben, maar reageert niet. Het wordt nooit meer 17 mei 1966, het is vandaag, vierendertig jaar later.
Vandaag is ook al weer even geleden.
* ~ *
[1] De informatie over de verschillende versies van 4th time around heb ik grotendeels gevonden op de website Electric Dylan van Roger Ford (gezien online 10 augustus 2008: http://www.rdf.pwp.blueyonder.co.uk/) Er is natuurlijk nog veel meer te zeggen over verschillende versie van 4th time around, zo is bijvoorbeeld de versie van 4th time around op de Canadese monopersing van Blonde on blonde 20 seconden korter dan de versie op de Amerikaanse monopersing, maar dit is niet de plek om daar verder op in te gaan. Voor meer informatie over de vele versies van Blonde on blonde verwijs ik de lezer naar de fantastische website Electric Dylan van Roger Ford.
[2] Patrick Humphries & John Bauldie – Absolutely Dylan (Viking studio books, 1991; blz. 188)
[3] Steve Lowe – When we were kings (Q Dylan oktober 2000; blz. 57)
[4] I wanna be your lover werd opgenomen in oktober 1965 en voor het eerst officieel uitgebracht in 1985 op Biograph.
[5] eerste publicatie: Melody maker 27 maart 1965
[6] Bob Dylan a retrospective (ed. Graig McGregor) (Picador1975; blz. 111)
[7] Overgenomen uit The Bob Dylan encyclopedia van Michael Gray (Continuum, corrected and updated paperback edition, 2008, blz. 243)
[8] The Bootleg series vol. 4 – Bob Dylan Live 1966: the ‘Royal Albert Hall’ concert (Columbia Legacy 491485 2)
